Türgişler.

 

Türgişler.

630’da Batı Göktürk ülkesinde Kağan T’ung Yabgu’nun öldürülmesi üzerine ülke iç karışıklığa sürüklenmişti. Başı boş kalan çeşitli boylar 635’te kendi aralarında teşkilâtlanarak Türgişler’i meydana getirdiler. Buna rağmen başlarında daima Batı Göktürk hânedanına mensup beyler bulunuyordu. 634’te Batı Göktürk hânedanından Işbara ülkesini on boya bölmüş, her boya birer ok verilmiş, bundan sonra unvanları On Şad ve On Ok şeklinde söylenmeye başlanmıştır. Boylar arasında dördüncü boy olarak tarihte ilk defa 651’de Türgiş adı geçmektedir. VII. yüzyılın ortalarında onları Ho-lo-shih çor adlı başbuğ yönetiyordu. 656’dan sonra bir kısmı Isık Göl taraflarına göç etti. Çin hâkimiyeti altında iken zaman zaman ayaklandılar. Nihayet II. Göktürk Devleti’ne bağlandılar. 720 dolaylarında Emevîler’le Mâverâünnehir için mücadele ettiklerinde başlarında Su-lu Kağan vardı. 737’de bir kumandanın suikastı sonucu Su-lu öldürülünce Türgiş Devleti birliğini koruyamadı. Çinliler, 751 yılında Emevî-Karluk iş birliğine karşı meşhur Talas Savaşı’nı kaybedince bölgeden çekilmek zorunda kaldılar. Uygur Devleti’nin baskısına mâruz kalan Türgişler (735-756) kendi içlerinde Sarı Türgişler ve Kara Türgişler olmak üzere ikiye ayrıldılar. Bunlar kendi kağanlarını tahta geçirip karşılıklı savaştılar. 766’da Karluklar batıya doğru hareket ederek Suei-ye (Tokmak) civarını ele geçirdiler. Neticede Türgişler, Seyhun boylarına doğru göç ettiler. Bir kısmı Tanrıdağları’nın güneyindeki Karaşar civarına gitti.

Tarih sahnesinde ilk defa 627 yılında görülen Karluklar, Orta Asya tarihinde önemli rol oynamıştır. Göktürk Devleti’nin 630’da merkezî hâkimiyetinin çökmesiyle birlikte ön plana çıkan Oğuzlar da tarihte önemli rol oynamış bir Türk boyudur.

Uzlar.

 

Uzlar.

Oğuzlar’ın batı kolu Uzlar, Rus yıllıklarında Tork (Türk), Bizans kaynaklarında Uz diye geçmektedir. 860’lı yıllarda Peçenekler’i İdil ötesindeki yurtlarından çıkarıp oraya yerleştiler ve daha sonra batıya doğru ilerlediler. Kiev Knezi Vlademir’in müttefiki olarak 985’te İdil Bulgarları’na karşı yapılan sefere bazı Uz grupları da katıldı. Yalnız bunların Kiev bölgesine göçleri 1036’da Peçenekler’i yenmelerinin ardından gerçekleşti. Doğu Avrupa sahasında kısa bir dönem faaliyet gösteren Uzlar hakkında diğer Türk boylarına göre çok az bilgi bulunmaktadır. Bugün Moldavya’da yaşayan, dil ve kültürlerini büyük ölçüde muhafaza eden Gagauz Türkleri’nin bunların kalıntıları olduğu tahmin edilmektedir . Batı Göktürkler’e mensup bir Türk kavmi olan Kıpçaklar da (Kumanlar), Peçenekler ve Uzlar gibi Güneydoğu Avrupa bozkırlarında bir devlet kuramadılar.

Büyük Bulgar Devleti.

 

Büyük Bulgar Devleti.

Ogurlar’ın Karadeniz’in kuzeyinde Hun kalıntılarıyla karıştıktan sonra kurdukları devlete Büyük Bulgarya (Magna Bulgaria) denildi. Kurucusu Kurt’tur (Kobrat, Kobratos, Kuvratos). Doulo sülâlesine mensup olup Asya Hunları’nın T’u-ko hânedan ailesine bağlanmaktadır. 630 yılında Orta Asya’da Göktürkler’in fetret devrine girmesiyle Hazarlar gibi Bulgarlar da Büyük Bulgar Devleti’nin bağımsızlığını ilân ettiler. İmparator Herakleios zamanında Bizans ile sıkı münasebetler kurdular; ancak devlet uzun yaşamadı ve kurucusunun 665’te ölümünün ardından şehzadeler arasındaki mücadeleden faydalanan Hazar Hakanlığı’nın baskısı sonucu parçalandı. Otuz Ogurlar’ın çoğunluğunu oluşturduğu grup kuzeye çekilerek İdil Bulgarları Devleti’ni tesis etti. Kurt’un oğlu Bat-Bayan, On Ogur Bulgarları’nın ve Macarlar’ın başında Hazarlar’a tâbi olarak Kafkasya’daki yurtta kaldı. Bulgar kitleleriyle Tuna’ya yönelen diğer oğul Asparuh (Espereh), Balkanlar’a geçip (668) Tuna Bulgar Devleti’ni kurdu (679). İdil Bulgar Devleti, İdil-Çolman (Kama) sahasında XV. yüzyıla kadar yaşadı. Devletin merkezi Bulgar şehridir. İslâmiyet’i resmî din olarak kabul eden ilk Türk devleti İdil Bulgar Hakanlığı’dır.

Macaristan Cumhurbaşkanı Victor Orban: “Biz Kıpçak Türküyüz, Attila’nın torunlarıyız” Çoğumuz hala kim olduğumuzu bilmiyoruz.

Macaristan Cumhurbaşkanı Victor Orban: “Biz Kıpçak Türküyüz, Attila’nın torunlarıyız”

Çoğumuz hala kim olduğumuzu bilmiyoruz. 

Sibiryalı bilim adamları Antik Arctid kıtasının varlığını kanıtladı

 

Sibiryalı bilim adamları Antik Arctid kıtasının varlığını kanıtladı

′′ Novosibirya Devlet Üniversitesi (NSU) ve Petrol Gaz Jeoloji ve Jeoloji Enstitüsü 'nden bilim adamları, CO RAN' ın antik çağda varlığını kanıtladı ve aynı zamanda jeolojik gelişme tarihini araştırdı. Araştırmalarının sonuçlarını yazarların Precambrian Research dergisinde yayımladı ve onları kısaca NSU ' nun basın açıklamasında ′′ Teyp ′′ editörlüğüne kabul edildi. Ru ".

Çalışmalarında bilim adamları, Kuzey Buz Okyanusu adası arşipelleri araştırmasında son 20 yıldır toplanan paleomanyetik verileri kullandı. Jeologlar, antik dağlık cinslerinde korunmuş manyetik alanların özelliklerini incelediler, bu da onların doğalarını ve kökeni tanımlamalarını sağladılar.

Araştırma sonuçları, eski çağlarda bir değil iki Kutup Kıtası olduğunu gösteriyor. İlk (bilim adamları Arctida-I) yaklaşık bir milyar yıl önce ortaya çıktı ve 750 milyon yıl önce dağılan daha büyük Rodinya kıtasının bir parçasıydı. Arctida-I, daha önce ekvator ' a yakın olan Sibirya Paleo kıtasının periferisinde sürüklenen ayrı bloklara da kırıldı.

Yaklaşık 250 milyon yıl önce, bir araştırmaya göre, kıtanın ikinci doğumu - Arctida-II oluştu. Onun bileşenleri Arctida-I 'nin parçalanmış olduğu bloklardaydı, ancak modern Avrasya' nın periferyasında yer aldılar - neredeyse şimdi olduğu gibi.

Arctida-II şu anda Franz-Joseph ' in Dünya ' sı, Spitzbergen Archipelag, Karsk Denizi ' nin şelf ' i, Kuzey Dünya ve Taymyr Yarımadası ' nın kuzey kıyıları, Novosibirya Adaları, Doğu Sibirya ' nın atölyesi, Chukot Denizi ' nin kıtası ve kuzey bölgeleri ile birlikte Alaska, Kuzey Amerika ' nın ada yapıları, Elsmir Adası ve Grönland yakınlarındaki diğerleri ile birlikte."

Kaynak: https://lenta.ru/news/2015/09/09/ngu/

Sabarlar.

 

Sabarlar.

Batı Sibirya ile Kafkaslar’ın kuzey bölgeleri arasında önemli rol oynayan Sabarlar, Bizans tarihlerinde Sabar, Sabir, Savir; Ermeni, Süryânî ve İslâm kaynaklarında Savir, Sabir, Sibir diye geçmektedir. Filologlar Sabar kelimesini “sab-ar” şeklinde açıklamıştır; “sapan, yol değiştiren, serbest olan” anlamına gelmektedir. Sabarlar’a ait bilinen kişi adlarının tamamı Türkçe’dir (Balak, İliger, Boarık gibi). V. yüzyıl Bizans tarihçisi Priskos’un verdiği bilgiye göre isimleri ilk defa Batı Sibirya’ya göç eden kavimler arasında geçmektedir. Buna göre güneydoğudan gelen Avarlar karşısında tutunamayan Sabarlar batıya yönelmiş ve Altaylar ile Ural arasındaki düzlüklerde yaşayan Ogurlar’ı yurtlarından çıkarıp Tobol-İşim ırmakları çevresine yerleşmiştir. VI. yüzyıl başlarında Bulgar gruplarını kendilerine bağlayarak İdil-Don nehirleri arasında ve Kuban nehrine uzanan sahaya yayıldılar. Böylece Bizans ve Sâsânî imparatorluklarına komşu oldular. Bu sırada Bizans ile savaşan Sâsânîler’in tarafında yer alan Sabarlar, Bizanslılar’ı meşhur hakanları Balak’ın idaresinde mağlûp ederek Ermenistan bölgesine akınlar düzenlediler. Anadolu’ya girip Kayseri, Ankara, Konya yöresine kadar ilerlediler. Sonraki yıllarda çıkarlarına göre Bizans’ın ya da İran’ın yanında yer aldılar. 557’de Avarlar’ın çok sert hücumuna mâruz kalan Sabarlar dağıldılar. Hâkim oldukları bölge Göktürkler’in batı koluna bağlandı. Güney Kafkasya’daki yurtları da Bizanslılar’ın kontrolüne girdi (576). Bölgede dağınık halde yaşayan Sabarlar VII. yüzyılda Hazar Devleti’nin kuruluşunda yer aldılar. Hazar toplulukları arasında önemli bir yer tutan Belencer ve Semender boyu Sabarlar’a dayanmaktadır. Hazarlar VII-XI. yüzyıllar arasında Karadeniz ile Kafkas dağlarının kuzeyinde ve İdil (Volga) nehirleri dolaylarında hüküm sürdüler.

Kırgız Savları kırgız atasözleri

 

Kırgız Savları  kırgız atasözleri

Amanat canga ölüm ak.

Emanet cana ölüm muhakkaktır.

Açtın toktugu bar, arıktın semizi bar.

Aç doyabilir, zayıf semirebilir.

Köçköndön otun artat, ölgöndön katın artat.

Göçenden odun kalıyor, ölenden kadın kalıyor.

Börü azığı coldon.

Kurdun rızkı yoldandır(Kurdu bacakları besler.).

Baatır tabat, batman ceyt.

Çok kazanıyor (buna mukabil)batmanla yiyor.

(Batman, Kayseri ve yöresinde 8kg. lık ağırlık birimi olarak kullanılır)

Biröönün toogun cesenğ, kaz bayla; malın cesenğ, kız bayla.

Birinin tavuğunu yersen,kaz besle,hazırla; hayvanını yersen kız besle, yani kızını vermeye hazırla!(Lif alırsan kayış verirsin)

Cılımçı osuraktın cıktı caman.

Yavaş atın çiftesi pek olur.

Caman, çarmanın kızuusu menen, çerüügö attanat.

Budala, arpa çorbasının tesiriyle harp seferine hazırlanır.

Çılpagın aarçıymın dep, gözün çukugan.

Gözündeki çapaığını temizleyeyim derken, gözünü çıkarmış

(Kaş yapayım derken göz çıkarmış).

Çırım etse—közgö bayda, çımçıp içse—tamakka bayda.

Bir parça uyku kestirmek, göze faydadır;küçük küçük lokmalarla yemek, boğaza faydadır.

Çorkok kişi töönü caza muştayt.

Beceriksiz kişi deveye bile yumruğunu isabet ettiremez.

Eldüü cerde elek bar.

insanların bulunduğu yerde elekte bulunur.

Nayza saymak—erdikten, at cooturmak—terdikten.

Süngü sançmak erkeklikten, atın yağırı ise eyerden.

Öydö tartsa, ögüz ölöt; ıldıy tartsa, araba sı-nat.

Yukarı çekerse öküz ölüyor, aşağı çekerse araba kırılıyor(Yukarı tükürsen bıyık, aşağı tükürsen sakal.).

Kaloon tapsa, kar küyöt.

Tutuşturma usûlünü bulursan kar dahi yanar.

Katın erdi karasa, er karayt.

Eğer kadın (evdeki yoksulluğu îma ederek ) kocasının yüzüne bakarsa, koca (utandığından) başını yere doğru eğer.

Alğır bolso tayğanınğ, altından alıp,karğı tak.

Tazın alıcı olursa ona altın boyunluk tak.

Kaşkulak semiz karta cok.

Porsuk semizse de, kartası (lezzetli bir tür et parçası) yoktur.

Uruşpas uul, kerişpes kelin bolboyt.

Çekişmeyen oğul, kavga etmeyen gelin bulunmaz.

Katın kınğşılap süylöp, kız bolboyt.

ince sesle konuşmakla kadın, kız olmaz.

Maykana körböy, bala onğolboyt.

Çocuk oyunlarını görüp geçirmeyen bir çocuk, çocuk olmaz.

Kızı bardın, nazı bar.

Kızı olan nazlı olur.

Nazarı aç; ıymanduu kişi andan kaç.

Zenginin oğlu aç gözlüdür, namuslu adam ondan kaçsın.

Caşında cigit oktolot, caşağanda toktolot.

Gençlikte yiğit sıçrıyor, yaşayınca ağır başlı oluyor.

Tek turğuça tegin işte.

Boş durmaktansa bedava olsa da çalış.

Üyündö sütün tögülsö, talada muzoonğ emip kelet.

Evde sütün dökülürse, kırda buzağın anasının sütünü emmiş olur.(Bütün felâketler hep birden gelir)

Bee desenğ, töögö ketet.

Sen kısrak dersin, o deveye gider(Ben ne söylüyorum tamburum ne çalıyor).

Alma sabağınan artık tüşpöyt

Elma sapından daha fazla olmaz.

Akma kulakka aytsanğ—agıp kalat, kuyma kulakka aytsanğ—kuyup alat

Vurdumduymaza söylersen unutabilir, ama, kulağı deliğe söylersen asla unutmaz.

Bura süylögön külörgö cakşı

Cinaslı söylemek gülmek için iyidir.

Canı açıngandın canına barba

Canı acıyanın yanına gitme.

Cakşı söz can eritet, caman söz can keyitet

iyi söz insanı sevindirir, kötü söz insanı üzer.

Keri ketkendin sakalı kekirtegine bütöt

işi kötü gidenin sakalı gırtlağında çıkar.

Öz camanı ölgönçö bilinbeyt, kişi camanı kirip çıkkança

Kendi kusuru ölene kadar anlaşılmaz, başkasının kusuru içeri girip çıkınca belli olur.

Koyonbaydın kolu bilet

Tavşanın kendisi bilir.

Çeçende calpının söz akısı bar, bayda kedeydin köz akısı bar

Hatipte herkesin söz hakkı var, zenginde fakirin göz hakkı var.

Tuugan bar bolso körö albayt, cok bolso asıray albayt

Akraba olursa çekemez, olmazsa koruyamaz.

Kapsalanğda karışkırdın künü tuuyt

Tipide kurdun günü doğar.

Küç küyöö catkanın kalınğa togoyt.

iç güvey (kız yanında) gecelemesini başlığa sayar.

Biröögö or kazsanğ tayız kaz, özün tüşüp kalbagın

Birisine çukur kazarsan derin kazma, kendin de düşebilirsin.

Özögü karargan karga taş çokuyt

Karnı acıkan karga taş çöplenir.

Söz atası—kulak, col atası—tuyak

Sözün başı kulak, yolun başı çocuktur.

işengen koconğ suuga aksa, aldı-aldınğdan tal karma

Güvendiğin hocan suya düşerse kendin dal tut.

Tamagı camanga çonğ ayagındı körsötpö

Pisboğaz olana, büyük tabağını gösterme.

Tamagı mayluunun köynögü köölüü

Damağı yağlı olanın gömleği isli olur.

Cakşının akılı taşka tamga baskanday

iyi adamın aklı taşa damga basmış gibidir.

Dosunğdun bergenin tişin açpa

Dostunun verdiğini, dışarı açma.

Oozu aşka tiygende, tumşugu taşka tiydi

Ağzı yemeğe deyince, burnu taşa deydi.

Uçurugu uzunga kol sunba, tübü terenğdi türtpö, azuuluuga asılba

Uzun sırığa el uzatma, dibi derin olan yere itme, azılıya bulaşma.

Uluu sözdö uyat cok

Doğru sözde ayıp olmaz.

fiaytan bolso, bulamıktan tiş sınat

fieytan olursa bulamaçtan dişi kırılır.